از ادلب تا دمشق – تحول هیئت تحریر الشام (HTS) به دولت موقت سوریه (SCG)
Loading...
Reload document 
Open in new tab در ۶ دسامبر ۲۰۲۴، در اوج یک تهاجم خیرهکننده و پیروزمند که سقوط دمشق و فروپاشی حکومت اسد تقریباً قطعی به نظر میرسید، رهبر هیئت تحریر الشام به شکلی تازه خود را به جهان معرفی نمود. او در گفتوگویی با جومانا کرادشه از شبکه CNN نام جنگی خود «محمد الجولانی» را کنار گذاشت و این بار با نام واقعیاش «احمد شرع» وارد صحنه شد. تقریباً در عرض یک روز، شرع از فردی که بهعنوان تروریست شناخته میشد، به شخصیتی بدل شد که رهبران جهان در پی جلب نظر او بودند. فروپاشی حکومت اسد و عقبنشینی نیروهای ایرانی و بخش اعظم نیروهای روسیه از سوریه با واکنش شدید و جنجالی رسانههای غربی مواجه شد. گفتمانی که حول هیئت تحریر الشام و تحول شرع شکل گرفت، نقش مهمی در پذیرش بینالمللی آن ایفا کرد، با وجود سابقه کاملاً جهادی او در جبهه النصره و فعالیت اخیرش در هیئت تحریر الشامِ اقتدارگرا. فروپاشی حکومت اسد راه را برای فصل جدیدی در سوریه هموار کرد. بسیاری از سوریها سرانجام چشماندازهایی برای صلح و آیندهای بهتر دیدند. با این حال، دوره پس از اسد تاکنون با تمرکز قدرت و کنترل دولت در دست دولت موقت تحت سلطه هیئت تحریر الشام به رهبری رئیسجمهور خودخوانده، شرع، مشخص شده است. از طریق چهار گام کلیدی – تأسیس یک مرجع موقت که مملو از چهرههای هیئت تحریر الشام بود، «کنفرانس پیروزی»، «کنفرانس گفتوگوی ملی» و انتشار قانون اساسی موقت – مرحلهای که بهعنوان دوره انتقالی شناخته میشود، همچنان تحت کنترل شرع باقی مانده و به نظر میرسد این وضعیت ادامه یابد. این زمینه را برای ادامه سابقه حکمرانی اقتدارگرا و سرکوبگر هیئت تحریر الشام از ادلب فراهم میکند. همزمان، هیئت تحریر الشام و متحدان آن در ادلب در ارتکاب جرایمی با ماهیت جهادی–اسلامی دخیل بودهاند؛ پدیدهای که از زمان تأسیس آن بهعنوان شاخهای از القاعده در سال ۲۰۱۲ تا امروز مشاهده شده است.
درک تاریخچه هیئت تحریر الشام و تجربیات آن در ادلب میتواند به فهم وضعیت سیاسی کنونی سوریه و سناریوهای احتمالی آینده کمک کند. بررسی انتقادی تبدیل هیئت تحریر الشام به یک نهاد دموکراتیک نیز بسیار مهم است، بهویژه با در نظر گرفتن مواردی که شیوههای سرکوبگرانه ثبتشده در ادلب از هشتم دسامبر تاکنون در دیگر نقاط کشور تکرار شدهاند و همچنین کشتار علویها که اوایل مارس بهدست نیروهای دولت موقت سوریه رخ داد. این گزارش ابتدا روند رشد و تحول هیئت تحریر الشام در طول سالهای جنگ داخلی سوریه را تشریح خواهد کرد. سپس به دو نگرانی اصلی در مورد نقشی که رهبران و جنگجویان سابق هیئت تحریر الشام و ارتش ملی سوریه (SNA) در «سوریه جدید» ایفا خواهند کرد، میپردازد؛ نگرانیهایی که از ابتدای دسامبر مطرح شده و در روزها و هفتههای اخیر شدت بیشتری یافتهاند: نخست، تسلط هیئت تحریر الشام بر دستگاههای دولتی و حذف چهرههایی با دیدگاههای حکومتی متفاوت از مناصب قدرت. دوم، ارتکاب جرایمی با ماهیت جهادی–اسلامی توسط نیروهای تحت فرمان وزارت دفاع جدید سوریه.